Ngôn ngữ của người Việt

Gần đây trên Mạng In-Tờ-Net (Internet) có một số người dùng ngôn ngữ khi viết bài và giao tiếp trên mạng đa chiều này vẫn kết hợp giữa Tiếng Việt có chèn lẫn vào nhau những từ tiếng Anh trong bài viết của họ – đặc biệt là giới trẻ – , tôi nghĩ đây không phải là điều mà giới trẻ hiện nay sử dụng để thể hiện đằng cấp, mà là những ngôn từ pha tạp này được vây mượn từ ngôn ngữ tiếng Anh vì thời đại thông tin rộng lớn như hiện nay. Tuy nhiên phải nói rằng khi nhắc đến Tiếng Việt thì vô cùng phong phú, đa dạng và càng nói đến đại từ xưng hô thì càng phong phú gấp bội. Với văn hóa Việt thì cách xưng hô là thực sự điều gì đó rất khó khăn đối với những người nước ngoài. Tôi có một người bạn đến từ Mỹ, anh bạn tôi rất bối rối khi không hiểu được các đại từ danh xưng trong xưng hô của người Việt Nam. Cũng đơn giản thôi vì đối với họ thì hầu như việc xưng hô trong giao tiếp với nhau của họ thông thường chỉ gói gọn là Mày (You) và Tao (I), hay khi nói đến một ai khác họ cũng thường dùng là Bạn (You) và Tôi (Me) để xưng hô với nhau trong cuộc sống hằng ngày của họ.



Đơn giản đó là văn hóa của mỗi vùng miền khác nhau, và cái văn hóa đó cũng thể hiện rất rõ thông qua các câu chào hỏi thường nhật. Đối với người Âu, Mỹ và Úc – đa số những người sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh làm ngôn ngữ chính – thì khi họ gặp một ai nào đó, những câu xã giao bình thường chắc chắn được hỏi như là tên, hay tình trang hôn nhân.., và sau đó thì thường họ bắt đầu bằng câu bạn có khỏe không? – How are you? – hay như câu bạn đang làm nghể gì? – What’s  your job?. Tuy nhiên đối với người Việt Nam thì văn hóa chào hỏi có khác hơn đôi chút, khi mới quen một ai đó mọi người vẫn thường hỏi về tên, sức khỏe, và chắc chắn là câu hỏi bạn bao nhiêu tuổi – câu hỏi thông thường này sẽ được hỏi là điều tất yếu – câu hỏi “bạn bao nhiêu tuổi?” nói lên rằng là bạn quan tâm hay là gần gũi với người được hỏi, để biết cách mà xưng hô với nhau theo đại từ danh xưng của người Việt, đơn gian nó không còn là câu hỏi tế nhị như văn hóa của người phương Tây, văn hóa người Việt thật sự  in sâu vào đời sống của con người Việt thông qua cách xưng hô hằng ngày.

Bàn về cách xưng hô thì người Việt có vô vàng cách xưng hô, chúng rất đa dạng và còn tùy thuộc vào vùng miền khác nhau, ở đây tôi xin nói về một số cách xưng hô thông dụng của người Việt nói riêng và người phương đông nói chung. Khi nhắc đến Ba, Mẹ thì có Cha, Tía, Bố… và Má, Mạ, U… và còn rất các cách khác nhau nữa, còn nói về Chồng, Vợ và con cái  thì có Thiếp, Chàng, Nàng, Phu, Thê, Tử – một số từ của người Việt được mượn từ người Hoa và người Pháp từ những hàng trăm năm trước- một số khác như Cô, Cậu, Dì, Bác, và mỗi một cách diễn tả có rất nhiều ý nghĩa khác nhau.
Như đã nói về cách xưng hô phụ thuộc vào vùng miền, đại loại như miền Bắc thì tất cả những người lớn tuồi hơn bố hay mẹ, như bố và mẹ của bố hoặc mẹ thì gọi là Ông nội, Bà nội và ông Ngoại, bà Ngoại và cho dù phía bên nội hay ngoại mà lớn tuổi hơn bố hay mẹ thì vẫn đều gọi bằng Bác, còn nhỏ hơn chẳng hạn như em trai của bố thì gọi là chú, vợ của chú thì gọi là Cô hoặc Thím, em gái của bố thì cũng gọi bằng Cô, chồng của cô thì gọi là Dượng.  Còn em của mẹ thì gọi là Dì, chồng của Dì thì gọi là chú, em trai của mẹ thì gọi là Cậu, v.v…

Đối với miền trung thì có sự phân biệt rõ ràng hơn, đặc biệt đối với người Huế có sự sâu sắc trong cách xưng hô theo dòng tộc, có lẽ ở đây vẫn còn ảnh hưởng nhiều từ thời vua chúa, nên nền văn hóa vẫn còn giữ lại được những bản sắc riêng, kể cả đời sống lẫn tâm linh. Người Huế phân biệt rất rạch ròi xưng hô theo dòng tộc mà không theo độ tuổi như ở miền bắc chẳng hạn như ba và mẹ của ba hoặc mẹ thì gọi là Ôn nội, Mệ nội, hay Ôn ngoại, mệ ngoại, còn em trai của ba thì vẫn gọi là chú, tuy nhiên vợ của chú thì gọi là Thím, em gái hay chị gái của bố thì gọi là O, chồng của em gái hay chị gái của bố thì được gọi bằng Dượng. Em gái của mẹ thì gọi bằng Dì, chồng của Dì thì vẫn được gọi là Dượng, – Dượng còn có nghĩa khác như từ bố Dượng khi mẹ đi lấy một người khác và Dì khi ba của người đó đi lấy vợ khác, hai từ này là nghĩa chung cho cả ba miền – em trai của mẹ thì gọi là Cậu, vợ của Cậu thì gọi là Mợ, v.v…

Miền nam thì có chút thông thoáng hơn trong cách xưng hô như con người ở nơi đây, nhưng cũng không kém phần phức tạp. Sự khác biệt cũng không khác xa lắm với vùng miền khác trên đất nước hình chữ S này. Tuy nhiên vẫn có sự khác biệt đặc trưng nhất trong cách gọi anh chị em trong đại gia đình, không giống như đa số các gia đình ở miền bắc và khoảng nửa miền trung – bắc miền trung – họ dùng từ anh Cả hoặc chị Cả là người anh hay chị lớn nhất trong một gia đình, thì người miền Nam thường gọi anh Hai hay chị Hai là người lớn nhất trong một gia đình. Ngoài ra còn rất nhiều sự khác biệt trong mỗi vùng miền khác nhau theo từng địa phận riêng mà có những ngôn từ địa phương khác nhau. Một phân tích nhỏ này để thấy rằng rõ ràng ngôn ngữ Việt là rất đa dạng, mặc dù qua mỗi vùng miền khác nhau nhưng nó vẫn mang một màu sắc chung của dân tộc máu đỏ da vàng này đó là trật tự của những sự khác biệt, nó càng làm cho ngôn ngữ Việt thêm phần phong phú chứ không làm nó mai một đi được.

Ngôn ngữ của người Việt vốn rất phong phú và đa dạng như câu châm ngôn “Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam” mà một bài viết nhỏ này không thể nào nói lên hết được, qua những phân tích như trên để thấy rằng ngôn từ của người Việt đẹp biết bao, mà mỗi chúng ta cần phải giữ gìn và phát triển, qua ngôn từ mà chúng ta hiểu được văn hóa mỗi vùng miền để mà ứng xử với nhau được hài hòa hơn.

Thiết nghĩ, ngày nay với tốc độ thông tin chóng mặt, đa chiều thì ngôn ngữ Việt của giới trẻ bây giờ chắc chắn sẽ có chút ảnh hưởng không nhỏ từ ngôn ngữ bên ngoài, khi mà họ dùng chủ yếu để giao tiếp với nhau, tuyệt nhiên những ngôn ngữ đó không thể là những ngôn ngữ chung chính thống cho các văn bản chính quy trong sách giáo khoa của người Việt được, và càng không thể được chấp nhận được trong ngôn ngữ chính thống của các văn bản pháp quy nhà nước ban hành. Vì thế sự hòa trộn ngôn ngữ của giới trẻ như là một sự hòa chung trong nhịp sống hiện đại ngày nay không thể tách rời, như mà ngôn ngữ Việt đã bao lần từng ảnh hưởng của người Hoa và ngươi Pháp trong những thiên niên kỷ trước đây. Nó không những làm cho ngôn ngữ Việt ngày càng phong phú và đẹp đẽ hơn bao giờ hết, mà còn hấp dẫn hơn nữa.

Có một câu nói mà tôi thấy rất hay muốn đưa vào bài viết này đó là “chúng ta hòa trộn nhưng sẽ không hòa tan”, đúng ngôn ngữ Việt đang hòa trộn nhưng chưa bao giờ hòa tan. Sự ảnh hưởng của ngôn ngữ khác đối với ngôn ngữ Việt chỉ làm tô đẹp thêm mà vốn tự nó đã có mà thôi.